Usuwanie ósemek – wskazania, przebieg zabiegu i gojenie ran

Ósemki, czyli trzecie zęby trzonowe, to temat, który budzi u pacjentów sporo obaw. Często nazywane „zębami mądrości”, nie zawsze wykazują się mądrym zachowaniem w jamie ustnej. W wielu przypadkach ich obecność wiąże się z problemami bólowymi, stanami zapalnymi, a nawet uszkodzeniem sąsiednich struktur. Choć nie u każdego muszą być usuwane, istnieją sytuacje, w których ekstrakcja ósemek jest wyraźnie wskazana.

Kiedy usuwa się ósemki?

Decyzja o ekstrakcji ósemek nie jest podejmowana pochopnie. W stomatologii opieramy się na konkretnych wskazaniach klinicznych oraz diagnostyce radiologicznej, zwłaszcza na podstawie zdjęcia pantomograficznego lub tomografii CBCT.

Do najczęstszych wskazań do usunięcia zębów mądrości należą:

• brak miejsca w łuku zębowym, który prowadzi do zatrzymania zęba w kości (czyli sytuacji, gdy ząb nie wyrzyna się całkowicie);
• niewłaściwe ustawienie zęba, np. w poziomie, co grozi uciskiem lub uszkodzeniem drugiego trzonowca;
• nawracające stany zapalne tkanek okołozębowych (tzw. pericoronitis), związane z częściowo wyrżniętą ósemką i zalegającą bakteriami;
• torbiele i zmiany patologiczne związane z zębem zatrzymanym;
• przygotowanie do leczenia ortodontycznego – usunięcie ósemek może być konieczne, aby umożliwić przesunięcia zębów;
• zniszczenie próchnicowe ósemki, której leczenie endodontyczne jest niemożliwe lub nieopłacalne ze względu na trudną dostępność.

Należy pamiętać, że nie każda ósemka wymaga usunięcia. Jeżeli ząb wyrżnął się prawidłowo, jest funkcjonalny, zdrowy i możliwy do prawidłowego oczyszczania, można go pozostawić i kontrolować jego stan w czasie.

Jak przebiega zabieg usunięcia ósemki?

Zabieg wyrwania ósemki może mieć różny stopień trudności, w zależności od położenia zęba, stopnia jego rozwinięcia, lokalizacji w żuchwie lub szczęce, a także bliskości struktur anatomicznych, takich jak nerw zębodołowy dolny.

Konsultacja i planowanie

Zabieg zawsze poprzedza szczegółowa konsultacja. Wykonuje się badanie jamy ustnej oraz zdjęcie RTG – najczęściej panoramiczne. W przypadkach bardziej skomplikowanych (zęby zatrzymane, bliskość nerwu) wykonuje się tomografię komputerową (CBCT), która daje przestrzenny obraz sytuacji.

Znieczulenie

Ekstrakcja ósemki odbywa się w znieczuleniu miejscowym. Nowoczesne środki znieczulające zapewniają komfort i całkowitą bezbolesność zabiegu. W uzasadnionych przypadkach – np. przy wielu ekstrakcjach jednocześnie, dużym stresie pacjenta – możliwe jest wykonanie zabiegu w sedacji lub znieczuleniu ogólnym.

Sam zabieg

W przypadku zębów wyrzniętych, o prawidłowym dostępie, ekstrakcja przebiega jak klasyczne usunięcie zęba. Zęby zatrzymane wymagają procedury chirurgicznej – nacięcia błony śluzowej, odwarstwienia płata i usunięcia części kości (tzw. okienka kostnego), a czasem również przecięcia korony zęba na mniejsze fragmenty w celu ich atraumatycznego usunięcia.

Po usunięciu zęba chirurg kontroluje zębodół, oczyszcza ranę i – w razie potrzeby – zakłada szwy. W niektórych przypadkach zakładane są szwy resorbowalne, które nie wymagają zdejmowania. W innych – kontrola i zdjęcie szwów następują po około 7 dniach.

Czy zabieg boli? Co po zabiegu?

Dzięki skutecznemu znieczuleniu zabieg sam w sobie nie jest bolesny. Najczęściej pojawia się ból po ustąpieniu znieczulenia, który może utrzymywać się od kilku godzin do 2–3 dni. Może mu towarzyszyć obrzęk, trudność w otwieraniu ust (szczególnie po ekstrakcjach dolnych ósemek), a także nieprzyjemny zapach z jamy ustnej.

W celu zminimalizowania dolegliwości pacjent otrzymuje zalecenia pooperacyjne i – w razie potrzeby – leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne. Czasem zalecana jest też antybiotykoterapia, zwłaszcza przy rozległych stanach zapalnych.

Jak wygląda gojenie po usunięciu ósemki?

Proces gojenia po ekstrakcji ósemki może trwać od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od rozległości zabiegu oraz reakcji organizmu.

Co się dzieje po zabiegu?

1. W pierwszej dobie w zębodole tworzy się skrzep, który zabezpiecza kość i nerwy – jego obecność jest kluczowa dla prawidłowego gojenia.
2. W kolejnych dniach rozpoczyna się odbudowa tkanki łącznej, a następnie formowanie nowej kości.
3. Błona śluzowa nad zębodołem zamyka się zwykle w ciągu 7–10 dni.
4. Pełna przebudowa kości w miejscu po zębie trwa nawet kilka miesięcy.

Czego unikać po zabiegu?

Pacjent powinien przestrzegać zaleceń pozabiegowych, by nie zakłócić procesu gojenia. Oto najważniejsze zasady:

• przez 24 godziny nie płukać intensywnie jamy ustnej,
• nie palić papierosów,
• nie pić przez słomkę ani nie ssać (by nie doprowadzić do wypadnięcia skrzepu),
• unikać gorących posiłków i napojów,
• nie uprawiać intensywnej aktywności fizycznej,
• stosować chłodne okłady w przypadku obrzęku.

Ważne jest także, by nie pomijać kontroli pozabiegowych – lekarz oceni gojenie, usunie ewentualne szwy i sprawdzi, czy nie doszło do powikłań.

Powikłania po ekstrakcji ósemki – co warto wiedzieć?

Choć zabieg jest rutynowy, może się zdarzyć kilka typowych powikłań. Najczęściej spotykane to:

• suchy zębodół – stan zapalny, który powstaje, gdy skrzep ulega rozpuszczeniu lub zostaje wypłukany; objawia się silnym bólem i nieprzyjemnym zapachem,
• przejściowe zaburzenia czucia – szczególnie po ekstrakcji dolnych ósemek, które znajdują się blisko nerwu zębodołowego dolnego; zwykle są odwracalne,
• obrzęk i krwiak – naturalne następstwo urazu operacyjnego, zazwyczaj ustępuje samoistnie,
• ropień pozabiegowy – rzadki, ale możliwy, wymaga kontroli i ewentualnego leczenia antybiotykiem lub drenażem.

Jeśli po zabiegu utrzymuje się gorączka, silny ból, nieprzyjemny zapach lub zaburzenia czucia – konieczna jest jak najszybsza wizyta u lekarza.

Usuwanie ósemek a planowanie leczenia stomatologicznego

Warto podkreślić, że decyzja o ekstrakcji ósemek powinna być przemyślana również w kontekście przyszłego leczenia stomatologicznego. Niekiedy ósemki są wykorzystywane jako filary dla mostów protetycznych lub są przesuwane ortodontycznie w miejsce utraconych zębów. Dlatego plan usuwania zębów mądrości najlepiej ustalać w konsultacji ze stomatologiem ogólnym, periodontologiem, chirurgiem i – w razie potrzeby – ortodontą.