Reumatyzm czy zwykłe przeciążenie? Jak rozpoznać przyczyny bólu stawów?

Ból stawów może pojawić się nagle albo narastać stopniowo, a jego źródło nie zawsze jest oczywiste. Choć w wielu przypadkach wynika on z przeciążenia, może mieć też inne, poważniejsze podłoże. Jak ustalić przyczynę bólu stawów i co pomoże go złagodzić?

Czym różni się reumatyzm od bólu przeciążeniowego?

Reumatyzm to potoczne określenie dolegliwości o podłożu zapalnym lub zwyrodnieniowym dotykających mięśni, stawów i kości. Najczęściej są one najsilniejsze rano, po przebudzeniu, gdy może towarzyszyć im poranna sztywność. Czasami pojawiają się także inne objawy, takie jak obrzęk, ocieplenie i zaczerwienienie dotkniętego miejsca.

Ból zapalny nasila się w spoczynku (stąd jego wzmocnienie po nocy), a zmniejsza podczas delikatnego ruchu. Często obejmuje kilka stawów jednocześnie, w tym w obrębie nadgarstków, dłoni czy kręgosłupa.

Z kolei ból przeciążeniowy wynika najczęściej z mikrourazów pojawiających się podczas aktywności fizycznej, przemęczenia stawów lub nieprawidłowej techniki podczas ćwiczeń czy pracy. Pojawia się po intensywnym wysiłku lub powtarzalnych ruchach, a ustępuje po odpoczynku. Aktywność fizyczna i obciążenie dodatkowo go nasilają, ponadto jest bardziej zlokalizowany – często możemy dokładnie wskazać bolesne miejsce^[1].

Jakie badania pomagają ustalić przyczynę bólu?

Kiedy ból stawów utrzymuje się dłużej niż kilka dni, nawraca lub towarzyszą mu niepokojące objawy, warto skonsultować się z lekarzem i poszukać jego przyczyny. Specjalista zaczyna zwykle od szczegółowego wywiadu medycznego – pyta o charakter bólu, czas trwania, okoliczności, w których się nasila czy objawy towarzyszące. Ocenia też fizykalnie stan bolesnego stawu, jego obrzęk czy ruchomość.

W zależności od objawów do postawienia diagnozy mogą być potrzebne badania dodatkowe, takie jak:

• morfologia krwi oraz markery stanu zapalnego (OB, CRP),
• badania w kierunku chorób autoimmunologicznych (np. reumatoidalnego zapalenia stawów),
• rentgen,
• USG stawów,
• rezonans magnetyczny.

Kiedy i jak leczyć ból stawów?

Leczenie bólu stawów zależy przede wszystkim od jego przyczyny. Przeciążenie zwykle wymaga odpoczynku, pomocne mogą być także zimne okłady oraz usztywnienie lub odciążenie stawu. Z kolei ból o podłożu zapalnym wymaga konsultacji z lekarzem, ponieważ jego źródłem mogą być poważne choroby układu ruchu, wymagające dobrze dopasowanej terapii, w której wykorzystuje się preparaty dostępne na receptę.

W obu przypadkach doraźnie stosuje się NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. deksketoprofen. Związek ten hamuje aktywność enzymów cyklooksygenazy, a tym samym produkcję prostaglandyn, czyli substancji odpowiedzialnych za rozwój i podtrzymywanie stanu zapalnego. Zablokowanie ich syntezy może więc złagodzić odczuwane dolegliwości.

Co więcej, deksketoprofen wpływa także na przewodzenie bodźców bólowych, więc zmniejsza ryzyko przekształcenia bólu ostrego w postać przewlekłą, znacznie trudniejszą do leczenia. Wykazuje przy tym niewielkie ryzyko działań niepożądanych, może więc być stosowany nawet przez osoby o wrażliwym przewodzie pokarmowym^[2].

Nie warto lekceważyć bólu stawów, zwłaszcza jeśli utrzymuje się dłużej niż kilkanaście dni lub występuje bez wyraźnej przyczyny. Wizyta u lekarza pozwala znaleźć przyczynę dolegliwości i dostosować do niej terapię. U podłoża bólu stawów mogą leżeć poważne choroby, których leczenie jest tym skuteczniejsze, im szybciej zostanie wdrożone.

^[1] Wordliczek, J., Woroń, J., Targońska-Stępniak, B., Tarnacka, B., & Malec-Milewska, M. (2019). Leczenie bólu zapalnego – problem interdyscyplinarny widziany oczami: reumatologa, neurologa, rehabilitanta, specjalisty medycyny bólu i farmakologa klinicznego. Ból, 19(4), 11-26.

^[2] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.